Nghiên cứu khoa học cũng phải thực tế
PV: Thưa ông, hiện nay khối doanh nghiệp là nơi sử dụng nhiều khoa học công nghệ nhất chứ không phải các cơ quan nhà nước. Vậy tại sao doanh nghiệp trong nước không mặn mà với công nghệ Việt?
Ông PHAN VĂN QUÝ: Thực ra hiện nay doanh nghiệp Việt Nam đi tìm khoa học - công nghệ ở nước ngoài nhiều hơn so với những khoa học - công nghệ do Việt Nam sản xuất. Ở đây có 2 yếu tố khách quan và chủ quan. Bởi những công trình khoa học - công nghệ của nước ngoài đã được nghiên cứu thành công, đã được áp dụng nên các doanh nghiệp Việt Nam có thể nhìn thấy được tính hiệu quả trên thực tế. Chúng ta chỉ cần mua công nghệ rồi mời chuyên gia của họ về để áp dụng, lắp ghép và thuê họ chuyển giao công nghệ luôn. Ví dụ như TH True Milk không những mua công nghệ của Isarel, mà còn thuê cả chuyên gia của họ về quản lý vận hành luôn. Cái đó đảm bảo độ an toàn chính xác rất cao, chính xác gần như 100%, còn công nghệ mà chúng ta làm nên không biết có thành công hay không. Do đó doanh nghiệp Việt Nam cũng thấy ngại áp dụng. Có thể khoa học - công nghệ của Việt Nam rẻ hơn nhưng họ ngại áp dụng bởi vì doanh nghiệp sợ rủi ro.
Tuy nhiên cũng có một số lĩnh vực khoa học - công nghệ của Việt Nam thành công. Chẳng hạn các viện nghiên cứu sản xuất ra các loại giống, cây trồng. Công nghệ đó, các Viện vừa đi nghiên cứu, mua giống ở nước ngoài rồi về lai tạo nên. Cái đó thì thành công cho bà con nông dân, các loại vật nuôi cây trồng. Còn những phát hiện lớn, thì Hoàng Anh Gia Lai, TH True Milk hay Vingroup họ muốn mua công nghệ đem lại kết quả ngay. Tôi cho rằng khoa học công nghệ ứng dụng đưa vào trong sản xuất, đời sống, kinh tế của người Việt dùng công nghệ Việt là hơi ít, thậm chí là chưa có hiệu quả.
Ông đánh giá sao về con số 3.000 tỷ đồng là số tiền Nhà nước chi cho nghiên cứu khoa học nhưng chủ yếu đề tài xếp trong ngăn kéo?
- Doanh nghiệp họ muốn có được sư an toàn, tuyệt đối, hiệu quả. Ra nước ngoài họ nhìn thấy được, sờ thấy được nên họ mua công nghệ về và thuê chuyên gia cố vấn về lắp đặt vận hành. Còn khoa học Việt Nam vẫn sáng tạo, sáng chế nhưng vận dụng vào cuộc sống thì chưa có hiệu quả cao. Nguyên nhân cũng có yếu tố khách quan là doanh nghiệp họ muốn thực tế. Nhưng quan trọng là khoa học - công nghệ của ta chưa đánh trúng vào mong muốn, đòi hỏi của thị trường Việt Nam. Bởi sản xuất phải gắn với thị trường.
Tôi nghĩ với 3.000 tỷ đồng thì nên chăng bây giờ phải làm theo đơn hàng. Khoa học - công nghệ phải làm theo đơn hàng có nghĩa là phải đi sát với thực tiễn để nghiên cứu xem thực tiễn cần cái gì? Thực tế xem các nước xung quanh, các nước tiên tiến họ làm được cái gì thì khoa học công nghệ phải đi nghiên cứu cái đó. Từ đó cải tiến để làm thế nào cho phù hợp với trong nước. Lúc đó doanh nghiệp Việt Nam sẽ tiếp cận. Bởi doanh nghiệp là tầng lớp rất thực tế, người ta phải thấy có hiệu quả người ta mới làm. Vậy khoa học công nghệ cũng phải nghĩ được điều đó. Đi ra nước ngoài thấy khoa học công nghệ họ phát triển ở mức độ nào, doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp các nước ứng dụng ra sao thì anh mang mô hình này về nhưng phải cải tiến. Vì điều kiện thời tiết tự nhiên, rồi thực tiễn chất đất của ta khác nên cần điều chỉnh cho phù hợp. Chứ còn bây giờ xa rời thực tiễn thì đề tài khoa học công nghệ nghiên cứu xong cũng chỉ cất trong ngăn kéo.
Thưa ông thị trường khoa học công nghệ ở ta chưa phát triển làm ảnh hưởng đến đầu ra của các sản phẩm khoa học công nghệ, vì sản xuất ra phải có thị trường mới bán được?
- Tôi cho rằng có nhưng không lớn. Bởi vì doanh nghiệp trong nước họ đi khắp các nước, thấy có gì hay thì họ áp dụng. Tất nhiên để cho đồng loạt doanh nghiệp làm được như vậy thì chưa, vì có doanh nghiệp chưa có điều kiện, hoặc chưa có khả năng đi tiếp thu. Nên lấy cái của mình cho đại đa số áp dụng thì hay hơn, cho nên tôi thấy khoa học Việt Nam cần phải đi sát hơn so với thực tế yêu cầu. Sát thực tế không chỉ nghiên cứu mà cần đi ra nhiều nơi để học khoa học công nghệ của các nước. Sau đó mang về Việt Nam thấy cái nào áp dụng được thì dùng, không có phải sáng tạo lên, và điều chỉnh để đi vào sản xuất. Nếu ta làm được điều đó thì doanh nghiệp không cần đi xa nữa mà họ mua của trong nước luôn.
Khối doanh nghiệp mới vận dụng nhiều khoa học công nghệ và nó vào cuộc sống. Từ đó mới tạo ra được hiểu quả phát triển kinh tế. Còn các công trình khoa học công nghệ do Nhà nước đặt hàng cũng quay trở lại phục vụ cho sản xuất, cho doanh nghiệp thôi. Vì mọi công nghệ nhà nước đều dùng để phục vụ cho sản xuất.
Vậy làm sao để hai nhà là nhà doanh nghiệp và nhà khoa học công nghệ gặp nhau để nền khoa học công nghệ của ta thực sự cất cánh?
- Doanh nghiệp của ta đang lao ra nước ngoài tìm hiểu khoa học - công nghệ để áp dụng. Cho nên khoa học - công nghệ của nước ta cũng phải đi tìm tòi học hỏi để cho hai anh gặp nhau. Hoặc cả hai bắt tay nhau để cùng đi tìm. Doanh nghiệp họ quyết tâm bỏ vốn ra làm, không chỉ trong thực tiễn mà cả tương lai, nếu dự báo thấy công nghệ đó tốt. Cho nên ngay cả nhà khoa học cũng cần phản biện về đề tài khoa học của mình để cho doanh nghiệp hiểu. Doanh nghiệp chỉ có con mắt tư duy, còn nhà khoa học thì có cả tầm nhìn. Tôi cho rằng ngay bây giờ cần bắt tay nhau để đi tìm chứ giờ mà đi nghiên cứu thì sẽ chậm. Bởi vì nghiên cứu của ta thường đi sau các nước. 3.000 tỷ đồng mỗi năm dành cho nghiên cứu khoa học tôi tiếc lắm, vì bỏ tiền ra mà không đem lại giá trị cao.
Trân trọng cảm ơn ông!
H.Vũ - Báo Đại Đoàn kết (thực hiện)